La 2-an de aprilo 1805 naskiĝis Hans Christian Andersen en la malgranda urbo Odense en Danujo, en plej malriĉa medio, sub ŝajne plej malbonaj kondiĉoj por feliĉa estonteco, kaj tamen li fariĝis la plej fama filo de sia lando, unu el la plej grandaj fabelverkistoj de la mondo. En sia maljuneco li vidis sian nomon flanke de la nomoj de Homer, Dante, Cervantes, Shakespeare, Goethe. Estis - kiel li mem sentis kaj esprimis tion - fabelo en la realeco, realeco pli miriga ol la elpensaĵoj de la fantazio.

Kiel tio okazis? Ĉu ni povas doni klarigon aŭ ĉu ni nur diru: Genio! Kaj meditu pri la enigmoj de la estado? Ni respondu, ke ni povas kompreni almenaŭ iom de la enigmo. Enigmoj ordinare estas klarigataj per malofta kaj stranga kombino de cirkonstancoj kaj hazardoj, mozaikenigmo de la sorto. Ni ankaŭ simple povas nomi tion "bonŝanco". Ni bone vidas, ke la hazardo kaj la "bonŝanco" estis netakseblaj helpoj por la energio kaj preskaŭ neŝanceligebla memfido de Hans Christian -"kuraĝulo ĉion atingas" diras dana proverbo - kaj ni ankaŭ povas diveni, ke se la bonŝanco nur en unu punkto ne helpus al li, tiam nun ne estus ekzistanta ia H. C. Andersen. Fakte la malfacilaĵoj kelkfoje estis tiom fortaj, ke li preskaŭ perdis la esperon. Oni rajtas kredi, ke multaj grandaj talentoj en la mondo pereis aŭ malaperis en la forgeson de la historio, ĉar "la bonŝanco" forestis, ĉar la cirkonstancoj ne estis favoraj al la talenta infano, ĉar tio simple ne estis ebla. Ĉiuj parencoj, gekonantoj kaj protektantoj de la eta Hans Christian insiste malrekomendis al li strebi al la altaj celoj, kaj ili havis ĉian prudenton kaj antaŭsenton je sia flanko. Liaj planoj estis tiom fantaziaj, ĝis preskaŭ la limo de mensa malsano, sed samtempe li estis tiom simpatia kaj naive kortuŝanta, ke oni sentis helpemon kaj bonecon al li.

Unu el la kaŭzoj de la sukceso de Hans Christian estis la speciale amik-patriarka karaktero de la ŝtatoficistoj en la eta absoluta monarkio de Frederiko la Sesa. Kompreneble H. C. Andersen estis speciale talenta infano de sia naskiĝo, ekipita per abnorma sentemo (frenezeco estis en la patra familio) kaj tre viva fantazio. Li havis la sorton esti sola infano, kaj la feliĉon esti sola infano en bona kaj amika hejmo, kie la gepatroj amis unu la alian, kaj amis la knabon. Li kreskis en kvieto, kiel trankvila introspekta infano, kiu ludis kun si mem, en la mondo de la fantazio, kun bildoj kaj historioj kaj pupoj kaj teatro. Li estis karakterize kreanta, produktiva infano, kaj male de aliaj malriĉaj infanoj li povis sekvi sian naturon, povis esti kiel li volis, jes, li tute simple dorlotiĝis, anstataŭ esti ŝarĝata per laboroj kaj devoj, por kio certe estus sufiĉe da kaŭzo en la malriĉa hejmo. La patro estis "liber-ŝuisto", tio estas ŝuisto ekster la korporacio, sed memstara, pensema kaj kritikema animo, kiu sentis sin destinita por io pli alta ol la ŝuisto; li kapablis voĉlegi antaŭ sia filo la fabelojn de "1001 noktoj" kaj la komediojn de Holberg (dana komediverkisto) . La patrino estis multe pli aĝa kaj naskis infanon antaŭ la geedziĝo. Post la morto de la patro en 1816 la malriĉeco fariĝis premanta, iom post iom fakte mizera (la patrino sin vivtenis kiel lavistino kaj poste fariĝis drinkema), sed Hans Christian daŭre vivis en sia mondo de revoj kaj ludo.

La proleta medio donis al la estonta fabelverkisto du grandajn aktivojn, du specojn da spertoj, kiuj ne estis je dispono por liaj samaĝaj talentuloj de pli altaj ŝtupoj en la socio. La unua estis la proleta sfero en kiu li kreskis, primitiva aŭ nur antikva mondo plena je restaĵoj de popolkredo, popollegendoj, magio kaj idoleco, precipe lia patrino estis tre superstiĉa, kaj detaloj en la vivhistorio de H. C. Andersen forte substrekas, kiom profunde la kredo pri magio de la objektoj sidis en li mem. Tio signifis grandan fortigon kaj nutradon por lia fantazio. La alia flanko de la proleta medio male fortigis lian realsenton, lian realan senton pri postuloj de la vivo. Kiel proleto li vidis la socion de malsupre: mizero kaj ĉifonuloj, drinkemo kaj prostitucio, homruino en la malliberejo aŭ en la frenezulejo en Odense. Li vizitis multajn hejmojn, ĉar li estis interesa infano, kiu povis rakonti historiojn kaj kanti memfaritajn kantojn.

La travivaĵo, en la teatro de Odense, vidi reĝan teatran prezentadon estis decidiga por lia estonteco: Li deziras fariĝi dancisto aŭ kantisto ĉe la teatro! Kaj kontraŭ ĉies konsiloj kaj avertoj la 14-jara longa kaj strangaspekta knabo iris al Kopenhago por serĉi bonŝancon kun 10 taleroj (malnova monunuo dana) en la poŝo, kaj krom tio nur kun sia forta memfido kaj kredo je la boneco de la sorto. Kompreneble li malsukcesis, la direktantoj de la reĝa teatro lin malakceptis, same faris la dancistino, kiun li vizitis kaj konsternigis dancante en ŝia ĉambro soldancon. Sed tamen la bonŝanco kaj liaj strangaj ecoj havigis al li protektantojn inter kopenhagaj artistoj, tiel ke li ricevis monon por iom lertigi sin. Li vivis tre malbone en la ĉefurbo dum tri jaroj, poste eĉ pli mizere kaj finfine sur la rando de la senespero. Kiel statisto en la reĝa teatro li ensorbis la ravan atmosferon de la teatro, kaj li komencis verki teatraĵojn. Nun li devus fariĝi poeto, ĉar lia bela kantvoĉo malaperis, kaj lia aspekto faris lin maltaŭga kiel artiston. Du dramojn li verkis, laŭ la plej bonaj modeloj de la tempo. Senhelpaj kaj neintence komikaj ili estis, sed ili fariĝis lia savo. La teatra direkcio trovis ilin promesaj kaj la plejgranda protektanto de H. C. Andersen, la financdeputito Jonas Collin, unu el la plej potencaj viroj de la ŝtato, helpis lin - el la plej granda mizero - kaj metis lin helpe de la reĝo en la latinlernejon de Slagelse.

Abiturienta, studenta ekzameno, tiam estis necesa akceptilo al la parnaso, kaj la pli altaj kultur-rondoj. Sen klasika edukado la proleta knabo de Odense neniam estus pli ol mizera originalulo. Estis por li granda provo, terura tempo. Jen du kontraŭaj fortoj karambolis, kvazaŭ fajro kaj akvo: Senpera, impulsema, kreanta kaj improvizanta naturo devis porti la ĉenojn de ordemo, diligenteco disciplino, precizeco kaj ekzameno laŭ la malnova lerneja formo. La rektoro de la lernejo fariĝis pli kaj pli ekscitita pri li, fine rekte malamika kaj moke ironia. Kiel neniam antaŭe aŭ poste H. C. Andersen ĉi tie estis "la malbela anasido". Li suferis, plendis kaj humiliĝis, en sia mizero preta rezigni pri ĉiuj revoj, sed denove li saviĝis, forprenita de la lernejo (la adiaŭaj vortoj de la rektoro estis: "Iru al la infero") kaj preparata por ekzameno per privata instruado. Li trapasis la lernejan purigadon, konservante sian artistan naturon, sed tio estis por li multekosta: la daŭra timo kaj humiliĝo de ĉi tiuj lernejaj jaroj estas la ĉefaj kaŭzoj de lia neŭroza karaktero dum la resto de la vivo, de lia malplivalora sento kaj de la de tio devenanta - abnorma sentemo antaŭ kritiko kaj abnorma bezono por laŭdoj kaj gloroj, kaj lia fama kaj senlima vanteco.

Post la ekzameno en 1828 H. C. Andersen daŭrigis la studadon ankoraŭ unu jaron, sed tiam ĉesis kaj povis de tiam vivteni sin per sia plumo. Li nun estis akceptita en la literaturaj rondoj. Kopenhago tiam estis, en la tempo 1825 - 50, la centro de malofta spirita evoluo, tre nekutima intereso pri filozofio, literaturo kaj arto, eble speco de rekompenco por la politika neaktiveco dum la absolutismo. Etika klereco estis la celo de tiu tempo kaj la reĝa teatro estis la centro de la vivo. Tiun tempon oni nomas "la dana orepoko" kaj tiam vivis la poetoj Oehlenschlæger kaj Grundtvig, la skulptisto Thorvaldsen, la sciencisto H. C. Ørsted kaj la filozofo Søren Kierkegaard, krom multaj aliaj eminentaj personoj, kies nomoj ne estas konataj ekster la limoj de Danujo. Estis fruktedona tempo, sed ankaŭ eta mondo, kie oni tro bone konis unu la alian, kaj kie kritiko, ironio kaj ĉikano bone floris. Ankaŭ tiu ĉi delikata, preskaŭ superkulturita atmosfero estis por H. C. Andersen bona lernejo. Jen oni postulis ne nur personecon kaj ideriĉecon, sed en eĉ pli alta grado la formalan virtuozecon, la elegantecon, la spritecon kaj la akran plumon kiel defendilojn. H. C. Andersen estis kutima gasto ĉe multaj el la altrangaj familioj de la urbo kaj ĉe signifaj poetoj kaj artistoj. Lia spirito abunde nutriĝis. Grandan influon al lia viv- kaj artpercepto havis la amikeco kun H. C. Ørsted. Kaj en la multnombraj situacioj, kie li daŭre sentis la protektantan ŝajnafablecon, malrespekton aŭ sentis la venensagojn de la kritiko, li lernis uzadon de siaj talentoj por humoro kaj ironio. Li vere hardiĝis kaj aklimatiziĝis al la diversaj rondoj. Liaj denaskaj kapabloj, lia kreskado en la proleta medio, liaj konfuzaj kaj turmentaj studjaroj en la teatro kaj en la latinlernejo, kaj lia literatura kleriĝo en la plej altaj rondoj de la ĉefurbo - jen la kondiĉoj por lia verkado.

Lia aŭtoreco jam komenciĝis en la jaro 1822, tuj antaŭ lia restado en la lernejo en Slagelse, per eta kajero "Junecaj klopodoj" sub pseŭdonimo William Christian Walter(William laŭ Shakespeare, kaj Walter laŭ Walter Scott!). Per freŝa emo li post la studjaroj komencis produktadon en multaj diversaj formoj: de poemoj, vojaĝpriskriboj, romanoj kaj teatraĵoj. En la teatro, kiu posedis lian amon, li havis nur malmulte da sukceso, tamen estis akceptita la dramo Mulatten (la Mulato 1840), la opero-teksto de Liden Kirsten (Eta Kirsten 1846) kaj la komedio Den ny Barselstue (La nova akuŝejo 1844). Vojaĝi kaj vidi fremdajn landojn estis por li, dum la tuta vivo, la plej granda ĝojo kaj inspiro, lia unua prozaĵo estis fantaziplena priskribo de Fodreise fra København til Østpynten af Amager (Piedvojaĝo de Kopenhago ĝis la orienta marbordo de Amager 1829), poste sekvis la de Heine inspirata Skyggebilleder ( Ombraj bildoj 1831), priskribo de vojaĝo al Harzen, kaj en postaj jaroj li daŭre entreprenis novajn vojaĝojn, precipe al suda Eŭropo. Longa vojaĝo tra Germanujo - Italujo - Grekujo -Turkujo kaj hejmen laŭ Danubo kaŭzis la brilan priskribon En Digters Bazar (Bazaro de poeto 1842). Poste venis la vojaĝpriskriboj En Svedujo (1831) kaj En Hispanujo (1863). Ĉi tiuj vojaĝlibroj elradias liajn specialajn observpovon kaj vojaĝĝojon, lian senton por la poezio de la realeco kaj de la ĉiutago, kaj interalie ili montras al ni, kiel li meze en la romantika tempo ĝojis pri la teknika evoluo kaj sentis ĝian enorman eblecon. Li povis fantazii pri la flugmaŝino kaj pri fenomenoj similaj al la radio.

Pli konata li fariĝis pro siaj romanoj. Post sia raveco pri la travivaĵoj de la kolorriĉa popolvivo en Italujo li ekverkis ĉi tiujn romanojn: Improvisatoren (La improvizanto 1835), kiu rapide fariĝis vera sukceso, tradukita kaj konata en eksterlando. Poste sekvis O. T. (1836) kaj Kun en Spillemand (Nur muzikisto 1837). Komunaj por tiuj tri romanoj estas la fortaj elementoj da membiografio kaj memtravivaĵoj, impresoj de liaj infaneco kaj juneco, la mizero kaj la suferoj de la malriĉa artisto, enkadritaj de pitoreskaj kaj veremaj rakontoj similaj al la vojaĝpriskriboj. En De to Baronesser (La du baroninoj 1848) malaperis la subjektiva elemento, dum la substreko de la socia nejusteco estas pligrandigita. Ambaŭ heroinoj de la libro montriĝas esti naskitaj en la plej malaltaj rondoj de la socio. La lastaj romanoj estas At være eller ikke være (ĉu esti aŭ ne esti 1857), kiu temas pri la lukto inter kredo kaj scio, kaj Lykke-Peer (Bonŝanculo 1870).

Ĉiuj la supre cititaj verkoj estus povintaj havigi al H. C. Andersen grandan reputacion en lia tempo, sed la mondfamon kaj posttempan amon kaŭzis kompreneble La fabeloj. La unua kajero kun la fabeloj (Fajrilo, Malgranda Niko kaj Granda Niko, Reĝidino sur pizo, Floroj de la malgranda Ida) aperis 1835, en la sama jaro kiel "La Improvizanto", kaj antaŭ la fino de la jaro ankoraŭ unu kajero (enhavante interalie Elinjo-Fingreto kaj Vojkamarado). Tria kajero (enhavante interalie: La virineto de la maro kaj La novaj vestoj de la reĝo) aperis 1837. Estis malgrandaj modestaj kajeroj, kiuj ne vekis tro da intereso, sed la saĝa H. C. Ørsted jam tiam diris: "La romanoj famigis Andersen, sed la fabeloj faros lin senmorta". La verkisto mem apenaŭ komprenis, ke jen li trovis sian veran esprimformon, tiun stilon, kiu kunigis ĉiujn liajn fortojn en unu tuto, sed la akcepto de la fabeloj ĉirkaŭe en la mondo verŝajne iom post iom montris tion al li. Li daŭrigis ĝis siaj lastaj jaroj, kun paŭzoj de tempo al tempo, aperigi novajn kolektaĵojn da fabeloj kaj historioj, ĉefe en serioj 1843-48, 1852-53 kaj 1857-72. Dum la unuaj kolektaĵoj estis nur "Fabeloj rakontitaj por infanoj" li poste en la daŭro de la jaroj agordigis kaj riĉigis la formon tia, ke la fabeloj ofte sin turnas kaj al infanoj kaj al plenkreskuloj. Jes, kelkfoje nur al plenkreskuloj. La historioj ofte kreskis ĝis longaj noveloj aŭ ĝis profundaj vivfilozofiaj simboloj.

Kiel infano H. C. Andersen estis fantazianta, improvizanta, rakontanta naturtalento. Dum sia juneco li uzis sian genian rakontpovon por la infanoj de tiuj kopenhagaj familioj, kiuj lin gastigis. Li fariĝis verkisto en la romantika tempo, kiam oni entuziasmiĝis pri popolfabeloj kaj fantazia verkado, kaj kiam precipe germanaj, sed ankaŭ danaj verkistoj denove vivigis tiujn formojn. Estas kompreneble, ke Andersen devis uzi la fabelan formon, kaj ke li superu ĉiujn siajn kunulojn. Kial? Kio estas la sekreto de la forto de liaj fabeloj? Mi opinias, ke oni povas montri al du ĉefkaŭzoj. Unue la magia kaj mirakla mondo de la fabeloj estis por H. C. Andersen kaj lia infanmedio io natura kaj vera, io, en kio li kreskadis kaj kun kio li vivis. Li ne bezonis, kiel devis liaj germanaj antaŭuloj Tieck kaj E. T. A. Hoffmann kaj Chamisso, imiti malnovan formon, ne surpreni sur sin rolon de naiva rakontanto, kaj senpera infaneca naturo. Li estis tia. Tial oni sentas liajn fantaziaĵojn, lian ludon kun la objektoj, liajn inspirojn de floroj, insektoj, pilkoj kaj stansoldatoj kiel konvinkan artistan veron.

Due, lia propra vivo formis sin kiel pruvo je la enhavo de la popolfabeloj: La revo de la ordinaraj homoj pri sukceso, la privenko de ĉiuj malfacilaĵoj kaj altrangaj konkurantoj de la malriĉa knabo, la optimisma kredo je la plej interna justeco de la estado, la kredo, ke natureco kaj sana prudento privenkos riĉecon, snobecon, hipokritecon kaj maljustecon. Liaj propraj spertoj, liaj venkoj same kiel liaj humilaĵoj, eniras kiel vivanta ŝtofo en la plej multajn de la fabeloj. Do ankaŭ ĉi tie vero anstataŭ imitaĵo. Krome la fabela formo donis al li eblecon, pere de bildlingvo kaj ruza simboliko esprimi tion, kion li ne povis permesi al si elparoli rekte: Li povis esprimi siajn suferojn kaj sian fieron (La malbela anasido), sed ankaŭ ironii pri siaj propraj malfortoj; li povis rakonti pri sia malfeliĉa patrino (Ŝi estis tute sentaŭga), montri sian simpation por la malfeliĉuloj en la socio (Ĉio sur sian ĝustan lokon), kaj ataki la entuziasmon pro la malnova tempo (Galoŝoj de feliĉo), kaj li povis ataki siajn kontraŭulojn, venĝi pro nejusteco kaj humiliĝo kaj inciteti la kritikantojn. Li estis majstro pri la laste nomita. Multaj moketoj kaj malicaĵoj sin kaŝas en la naiveco de la fabeloj. Ni bone konas liajn vivon kaj pensojn. Li skribis taglibron, skribis amasojn da leteroj, kaj plurfoje li donis sian membiografion.

28-jara li verkis sian unuan, "Levnedsbogen" (Vivpriskribon - eldonita nur en 1926), sed ĉefa verko estas Mit Livs Eventyr (La fabelo de mia vivo 1855), la preciza rakonto pri lia malfacila vojo al la famo. En tiu ĉi jaro li jam atingis la grandan reputacion, fariĝis konata ekster la limoj de Eŭropo, kaj lia famo kreskis de jaro al jaro. Lia vanteco estis kontentigata pro tiuj admiro kaj honorigo, kiujn oni ĉie montris al li, tamen pli multe en eksterlando ol en lia naskiĝlando.

En Danujo li prefere restadis en la grandbienoj, en la plej altrangaj rondoj, kaj li estis ŝatata gasto ĉe la kortegoj kaj hejme kaj eksterlande. Li vivis el la varmo de la admiro kaj famo, ne povis vivi sen ĝi, ĉar li estis soleca homo, al kiu normala homa feliĉo ne estis destinita: la tragedian finon de juneca enamiĝo certe kaŭzis li mem, kaj lia tre priparolita amo al la sveda kantistino Jenny Lind ne estis reciproka. Ni povas dubi pri tio, sed li mem diris, ke li estas feliĉa kaj li dankis al Dio pro tio: "La historio de mia vivo instruos al la mondo, kion ĝi instruas al mi: Ke ekzistas bona Dio, kiu gvidas ĉion plej bone."