Hans Christian Andersen.

 
KION PAĈJO FARAS ĈIAM ESTAS LA ĜUSTA.
HVAD FATTER GØR DET ER ALTID DET RIGTIGE
WHAT DADDY DOES IS ALWAYS THE BEST
Nun mi rakontos al vi historion, kiun mi aŭdis kiel infano. Kaj kiam mi ĉiun fojon, eĉ de tiam, pensis pri tio, la rakonto ŝajnas al mi pli bela, ĉar okazas al historioj kiel al multaj homoj: ili fariĝas pli kaj pli belaj kiam ili maljuniĝas. Kaj tio ja estas ege agrable. Nu skal jeg fortælle dig en historie, som jeg har hørt, da jeg var lille. Og hver gang jeg siden har tænkt på den, synes jeg, at den er blevet kønnere, for det går med historier ligesom med mange mennesker: de bliver kønnere og kønnere med alderen. Og det er jo så fornøjeligt. Now I shall tell you a story that I heard when I was a young child. And every time I have thought about it since then I have found that it has become more beautiful, for it happens to stories as it does to many people: they get prettier and prettier with age. And that is so pleasant.
En la kamparo vivis kamparano kaj lia edzino. Eĉ se ili ne posedis multe, ili havis ĉevalon, kiun ili fakte ne multe bezonis. Estus pli saĝe vendi ĝin aŭ interŝanĝi ĝin al io. "Iru al la foiro en la urbo", diris lia edzino. "Vendu la ĉevalon aŭ interŝanĝu ĝin al io bona. Tio, kion vi faras ĉiam estas bona. Ude på landet boede en bondemand og hans kone. Selvom de kun ejede lidt, havde de en hest, som de egentlig godt kunne undvære. Det var nok klogere at sælge den eller bytte den for et eller andet. "Tag du ind til marked i byen", sagde konen. "Sælg hesten eller byt den for noget godt. Hvad du gør er altid det bedste". Out in the country lived a peasant and his wife. Although they did not have much they did have a horse which they did not really need. It would be wiser to sell it or exchange it for something. "Go to the market in town", his wife said. "Sell the horse or exchange it for something good. What you do is always the best."
Do ŝi ligis lian koltukon, ĉar tiun ŝi do pli bone ol li kapablis. Kaj li foriris. Jes, patro komprenis kion fari. Så bandt hun hans halstørklæde, for det forstod hun dog bedre end han. Og så tog han afsted. Jo, fatter forstod det. Then she tied his scarf, for that was something she was better at than he. And then he left. Yes, daddy knew what to do.
Sur la vojo li vidis viron kun bovino. Tiu bovino donas bonan lakton. "Vidu" li diris " Ĉevalo estas pli multekosta ol bovino, mi supozas, sed al mi taŭgas pli la bovino. Ĉu vi volas interŝanĝi?"

La alia konsentis kaj nun la kamparano daŭrigis kun la bovino.

På vejen så han en mand med en ko. Sådan én giver vist dejlig mælk. "Ved du hvad", sagde han. "En hest koster vist mere end en ko, men jeg har mere gavn af koen. Skal vi bytte?"

Det ville den anden godt, og nu gik manden så videre med koen.

On the road he saw a man with a cow. A thing like that provides good milk. "Look!" he said, "A horse is worth more than a cow, but for me a cow is more useful. Shall we exchange?"

The other one accepted and now the man walked on with the cow.

Nun la kamparano bone povis hejmeniri. Li plenumis tion, kion li volis, sed li jam decidis iri al la foiro, do li volis iri al la foiro, nur por spekti. Bondemanden kunne jo godt have vendt om nu. Han havde udrettet, hvad han ville, men når han nu havde tænkt sig at tage til marked, så ville han til marked, bare for at se på det. The peasant might as well have turned around and gone home. He had accomplished what he wanted, but as he had put his mind to go to the market, then he had to go to the market, just to have a look at it.
Iom poste li vidis viron kun ŝafo. Ĝi povas manĝi herbon en la fosaĵbordero. Ĝi donas bonan lanon kaj vintre ĝi povas esti en nia domo. Fakte estus pli taŭga por ni havi ŝafon ol bovinon. "Ĉu ni interŝanĝu?"

Senere så han en mand med et får. Det kan græsse i grøftekanten. Det giver en dejlig uld og om vinteren kan vi tage det ind i stuen. I grunden er det bedre for os at holde får end ko. "Skal vi bytte?"

Later he saw a man with a sheep. It can graze by the roadside. It gives good wool and in winter we can take it into the living-room. As a matter of fact it is better for us to have a sheep than a cow. "Shall we exchange?"

La alia volonte konsentis kaj jen la kamparano marŝis laŭ la ŝoseo kun sia ŝafo. Det ville den anden da godt, og så gik bondemanden med sit får hen ad landevejen The other willingly accepted and then the peasant walked with his sheep along the road.
Baldaŭ li renkontis viron kun granda ansero sub la brako. "Tiu ansero, kiun vi havas estas tre granda" diris la kamparano. "Ĝi havas kaj plumojn kaj grason." Kort efter mødte han en mand med en stor gås under armen. "Det er en stor én du har dér" sagde bondemanden. "Den har både fjer og fedt." Shortly after he met a man with a goose under his arm. "That is a big one you have there", the peasant said. "It has feathers as well as fat."
"Ĝi povus stari ĉenita ĉe la akvolageto. Estas io por patrino kolekti terpomŝelojn. Ofte ŝi diris: Se nur ni havus anseron. Nun ŝi havos tion. Mi donas al vi la ŝafon kaj dankon samtempe." Den kan stå i tøjr ved vores vandpyt. Det var noget for mor at samle kartoffelskræller til. Hun har tit sagt: Bare vi havde en gås! Nu skal hun få en. Jeg giver dig fåret i bytte og tak til." "We can chain it by the puddle. And mother can gather potato peels for it. She has often said: I wish we had a goose. Now she shall get one. I will give you the sheep for it, and a ‘thank you' on top of that."
Nun li atingis la vojo-barilon ĵuste antaŭ la urbo. Han var nu nået til bommanden lige før byen. Now he had reached the toll-gate just before the town.
Ĉe la paliso staris kokino. Ĝi palpebrumis kun unu okulo, "kluk, kluk" ĝi diris. Kion ĝi pensis per tio mi ne scias, sed la kamparano pensis: Ŝi estas la plej bela kokino, kiun mi iam vidis. Ŝi estas pli bela ol la kovema kokino de la pastro. Mi vere volas havi tiun! Kokino Ĉiam trovas grenon. Ĝi preskaŭ povas zorgi pri si mem. Ŝajnas al mi ke estus bona interŝanĝo se mi havus ĝin. "Ĉu ni interŝanĝu?" li demandis. "Interŝanĝi!" diris la alia, "jes, ne estus malbona ideo", kaj do ili interŝanĝis. Ved bompælen stod en høne tøjret. Den blinkede med det ene øje, "kluk, kluk" sagde den. Hvad den tænkte derved, kan jeg ikke sige, men bondemanden tænkte, da han så hende: Hun er den kønneste høne, jeg endnu har set. Hun er kønnere end præstens liggehøne. Den gad jeg godt eje! En høne finder altid et korn. Den kan næsten sørge for sig selv. Jeg tror, det er et godt bytte om jeg fik den for gåsen. "Skal vi bytte?" spurgte han. "Bytte!", sagde den anden, "ja, det var jo ikke så galt", og så byttede de. At the pole was a hen. It blinked with one eye "kluk, kluk" it said. What it was thinking when it did that, I do not know, but when the peasant saw her he thought: She is the prettiest hen I have ever seen, much prettier than the vicar's laying hen. How I should like to have that one! A hen can always find some grain. It can practically take care of itself. I think it would be good if I got that instead of the goose. "Shall we exchange?" he asked. "Exchange!" the other one said. "Well, that would not be so bad". And then they swopped.
Li jam atingis multe dum tiu vojaĝo. La vetero estis varma kaj li estis laca. Det var en hel del, han havde fået udrettet på denne tur. Varmt var det og træt var han. It was quite a lot he had accomplished on this trip. The weather was warm and he was tired.
Trinkaĵon kaj plenbuŝon da pano li deziris. Nun li estis ĉe la trinkejo. En dram og en bid brød trængte han til. Nu var han ved kroen. A drink and a piece of bread was what he needed. And now he had just arrived at the inn.
Li volis eniri, sed la trinkejknabo volis eliri. Lin li renkontis rekte ĉe la pordo kun sako plena de io. "Kion vi havas tie" demandis la kamparano. Dér ville han ind, men krokarlen ville ud. Ham mødte han lige i døren med en pose fuld af noget. "Hvad har du der?" spurgte bondemanden. He wanted to go in but the inn-boy wanted to get out. He met him right in the doorway carrying a big bag full of something. "What have you got there?" the peasant asked.
"Duonputrajn pomojn" li diris. "Plenan sakon por la porkoj". "Halvrådne æbler", svarede karlen. "En hel sækfuld til grisene". "Half-rotten apples" the inn-boy answered "A whole sackful for the pigs".
"Estas tre granda amaso. Se nur panjo povus vidi tiun." "Det er da en utrolig mængde. Det syn kunne jeg godt unde mor." That is quite a lot. I wish mummy could see that.
"La lastan jaron ni havis nur unu pomon sur la malnova arbo. " "Sidste år havde vi kun et eneste æble på det gamle træ." "Last year we had only a single apple on the old tree."
"Tiun pomon ni devis gardi. Ĝi kuŝis en la fenestro ĝis ĝi krevis. Ĉiam estas iom da riĉeco' panjo diris. Ĉi tie ŝi povus vidi riĉecon. Mi vere volas ke ŝi povus vidi tion." "Det æble skulle gemmes. Det lå i vindueskarmen indtil det revnede. "Det er altid en velstand", sagde vor mor. Her kunne hun få velstand at se. Ja, det syn kunne jeg godt unde hende." "That apple had to be stored. It lay in the window until it cracked. "That is always a bit of wealth", our mother said. This here would be wealth for her to see. Yes, I should really like her to see this".
"Kion vi donas?" la knabo diris. "Se vi volas havi la pomojn?" "Hvad giver du?" spurgte karlen. "Hvis du da vil have dem?" "What can you give me?" the boy asked. "If you want them?"
"Mi donas mian kokinon." Ili interŝanĝis kaj li eniris la trinkejon. Du kan få min høne". Så byttede de, og han gik ind i kroen. "You can have my hen." Then they exchanged and he entered the inn.
Lian sakon de pomoj li metis apud la forno. Ĝi estis varma, sed li ne pensis pri tio. Sin sæk med æbler satte han ved kakkelovnen, der var lagt i, men det tænkte han ikke på. He placed his bag with apples by the stove, it was very hot, but he did not think about that.
Estis multaj fremduloj en la trinkejo, ĉevalvendistoj, bovinvendistoj, kaj du angloj. Ili estis tiel riĉaj ke iliaj poŝoj krevis de ormoneroj, kaj vetojn ili faras, nun aŭskultu! Mange fremmede var der i stuen, hestehandlere, studehandlere, og to englændere. De var så rige, at deres lommer revnede af guldpenge, og væddemål gør de, nu skal du høre! There were many strangers at the inn, horsemongers, cattlemongers and two Englishmen, who were so rich that their pockets were stuffed with gold coins. They made some bets, now, listen to this!
"Suss! Suss" kio estas tiu sono, kiu venas el la forno?
La pomoj komencis rosti. 		"Suss! Suss!" hvad var det for en lyd ved kakkelovnen?
Æblerne var begyndt at stege. 		"Suss! Suss!" What sound was that coming from the stove?
The apples had started to bake.
"Kio estas tio?" Jes baldaŭ ili scios. La tutan historion pri la ĉevalo kiun li interŝanĝis por bovino kaj rekte malsupren al la duonputraj pomoj. "Hvad er det?" Ja, det fik de snart at vide. Hele historien om hesten, der blev byttet bort for koen og lige ned til de halvrådne æbler. "What is that?" Well, they soon got an answer. The whole story about the horse, which had been traded for the cow and right down to the bag of half-rotten apples.
"Nu! Vi vere ricevos riproĉon de panjo, kiam vi hejmenvenos," diris la angloj. "Estos granda malpaco. "Nå! Du får rigtig skæld ud af mor, når du kommer hjem," sagde englænderne. "Der bliver ballade." "You are really going to get scolded when you get home," said the Englishmen. "There will be trouble."
Ne, ŝi kisos kaj brakumos min, kaj ŝi diros: Kion paĉjo faras ĉiam estas ĝusta. "Nej, jeg får kys og kram", sagde bondemanden "og hun vil sige: Hvad fatter gør er altid det rigtige." "No, I shall get hugs and kisses," the peasant said, "and she will say: What daddy does is always the best."
"Ĉu vi volas veti?" diris la angloj.
"Ni vetas plenan saketon de oraj moneroj." 		"Skal vi vædde?" sagde englænderne.
"Vi vil vædde en hel pose guldmønter." 		"Shall we bet on it?" said the Englishmen.
"We will bet you a whole bag of gold coins."
"Bone, mi nur povas enmeti sakon de duonputraj pomoj" diris la kamparano, "kaj min mem kaj panjon, sed ĝi do estas pli ol ebena mezuro, estas superplenigita mezuro. "Super" diris la angloj, kaj do tiu veto estis farita. "Ja, jeg kan kun stille en posefuld halvrådne æbler" sagde bondemanden, "og mig selv og mutter med, men det er da mere end strygmål, det er topmål." "Top", sagde englænderne, og så var det væddemål gjort. "Well, I can only put up a bag of half-rotten apples," the peasant said, "me and the wife as well, but that will be more than even bets, that will be over the odds." "That is a deal", the Englishmen said and then that bet was made.
Kaj jen ili pruntis la ĉevalveturilon de la trinkejestro, la angloj supreniĝis, la kamparano supreniĝis kaj la duonputraj pomoj estis surmetitaj, kaj do ili ĉiuj venis al la domo de la kamparano. Kromandens vogn kom frem, englænderne kom op, bondemanden kom op, de halvrådne æbler kom op, og så kom de til bondens hus. The inn-keeper's horse and carriage were taken out, the Englishmen got on, the peasant got on, the half-rotten apples were brought on, and then they arrived at the peasant's house.
"Nun mi faris interŝanĝon", li diris.
"Jes vi tion kapablas" ŝi diris, brakumetis lin kaj forgesis kaj la sakon kaj la fremdulojn. 		"Nu har jeg gjort bytte" sagde han.
"Ja, du forstår det", sagde konen, tog ham om livet og glemte både posen og de fremmede. 		"Now I have made a trade," he said.
"Yes, you always know best," his wife said, held him around his waist and forgot both the bag and the strangers.
"Mi interŝanĝis la ĉevalon al bovino." "Jeg har byttet hesten bort for en ko." "I have traded the horse for a cow."
Dank' al dio por la lakto" diris lia edzino. "Do ni havos laktmanĝaĵon kaj buteron kaj fromaĝon. Tio estis bona interŝanĝo." "Gud ske lov for mælken" sagde konen. "Så får vi mælkemad og smør og ost på bordet. Det var et dejligt bytte." "Thank God for the milk," his wife said. "Now we can get milk food and butter and cheese. That was a lovely exchange."
"Jes, sed la bovinon mi denove interŝanĝis al ŝafo. "Ja, men koen byttede jeg igen bort for et får." "Yes, but the cow I changed for a sheep".
"Tio nepre estas pli bona" ŝi diris. "Do ni havos ŝaf-lakton kaj ŝaf-fromaĝon kaj lanajn ŝtrumpojn, eĉ lanan nokt-ĉemizon. La bovino ne donas tion, ŝi perdas la harojn. Vi estas vere pensema edzo." "Det er bestemt også bedre", sagde konen. "Nu kan vi få fåremælk og fåreost og uldne strømper, ja, ulden nattrøje. Den giver koen ikke, hun taber hårene. Du er en inderlig betænksom mand." "That certainly was a lot better" she said. "Now we can get sheeps' milk and sheeps' cheese and woollen socks, even a woollen night shirt. The cow could not give that, she only loses her hair. You really are such a thoughtful husband."
"Sed la ŝafon mi interŝanĝis al ansero." "Men fåret har jeg byttet bort for en gås." "But the sheep I traded for a goose."
Ĉu vere ni havos anseron je la Martina Vespero*). Vi ĉiam volas plezurigi min. La ansero povas esti ĉenigita kaj fariĝi pli dika ĝis la Martina tago. "Skal vi virkelig have gåsesteg Mortensaften*). Du tænker da altid på at glæde mig. Gåsen kan stå i tøjr og blive endnu mere fed til Mortensdag. "Are we really going to have goose at Martin's Eve*). You always try to please me. The goose can graze and get even fatter by Martin's Day."
"Sed la anseron mi ŝanĝis per kokino". "Men gåsen har jeg byttet bort for en høne". "Yes, but the goose I gave away for a hen."
"Kokino! Estis tre saĝe. Do ni havos ovojn kaj kokidojn, tutan kokinejon. Mi ĉiam arde deziris tion. "En høne! Det var et godt bytte", sagde konen. "Hønen lægger æg, vi får kyllinger, en hel hønsegård. Det har jeg altid så inderligt ønsket mig." "A hen! That was wise. Then we shall get eggs and chickens, an entire hen house. That is something I have always wanted."
Sed la kokinon mi interŝanĝis al sako de duonputraj pomoj. Kaj nun li montris al ŝi la sakon. "Ja, men hønen byttede jeg væk for en pose halvrådne æbler." Og så viste han hende posen. "Yes, but the hen I exchanged for a bag of half-rotten apples." And then he showed her the bag.
"Nun mi devas kisi vin" ŝi diris. Dankon mia kara edzo. Nun mi rakontos al vi ion. Dum vi estis for mi deziris fari veran bonan maĝaĵon al vi: omleto kun ajleto, la ovojn mi havis, mankis al mi la ajletoj. Mi iris al la najbarino por prunti ĝin. ‘Prunti!', ŝi diris, ‘Nenio kreskas en via ĝardeno. Eĉ ne duonputra pomo.' Eĉ ne tion mi povas prunti. Nun mi povas prunti ŝin dek, jes plenan sakon." "Nu må jeg kysse dig" sagde konen. "Tak, min egen mand. Nu skal jeg fortælle dig noget. Mens du var væk tænkte jeg på at lave et rigtigt godt måltid til dig: æggekage med purløg, æggene havde jeg, purløgene manglede. Så gik jeg over til nabokonen og bad om at låne. "Låne!", sagde hun. Ingenting gror i vor have, ikke engang et halvråddent æble. Ikke det kan jeg låne hende! Nu kan jeg låne hende ti, ja en hel posefuld!" "Now I have to kiss you", his wife said. Thank you, my dear husband. Now I shall tell you something. While you were away I thought about making a really good meal for you: omelette with chives. The eggs I had but not the chives, so I went over to the neighbour's wife to borrow some. ‘Borrow!', she said. ‘Nothing grows in your garden, not even a half-rotten apple'. I could not even lend her that. Now I can lend her ten, well a whole bagful."
"Tio estas rido, paĉjo," kaj nun ŝi kisis lin rekte sur la buŝon. "Det er grin, far," og så kyssede hun ham midt på munden. "That is funny, daddy" and then she kissed him right on his mouth.
"Tion ni ŝatas," diris la angloj. "ĉiam malsupren kaj ĉiam egale gaja. Tio indas la tutan monon" kaj do ili donis la ormonerojn al la kamparano. "Det kan vi lide," sagde englænderne. "Altid ned ad bakke og altid lige glad. Det er nok pengene værd." Og så gav de guldmønterne til bondemanden. "We certainly like that," said the Englishmen. "Always downhill and always equally happy. That is worth all the money", and then they gave the gold-coins to the farmer.
Ĉiam profitas ke la edzino komprenas kaj klarigas ke paĉjo estas la plej saĝa, kaj tio, kion li faras estas la plej bona. Nun, tio estas la rakonto kiun me aŭdis kiel infano, kaj nun vi ankaŭ aŭdis ĝin kaj scias tion, ke tio kion patro faras ĉiam estas la justa. Jo, det lønner sig altid, at konen indser og forklarer, at fatter er den klogeste og hvad han gør er det rigtige. Se, det er den historie, jeg har hørt som lille, og nu har du også hørt den og ved, at hvad fatter gør, det er altid det rigtige. You see, it is always profitable that the wife realizes and explains that daddy is the cleverest and that what he does is the right thing. Now, that was the story I have heard as a young child, and now you have heard it too so you know that daddy always does the right thing.
*)La Martina Vespero, la 11an de novembro, celebras Martin el Tours, kiu fariĝis episkopo en la jaro 371 en Galio, Francio. Onidire li kaŝis sin en anserejo por ke li ne deziru fariĝi episkopo. Sed la anseroj perfidis lin kaj pro tio oni punas ilin per manĝi ilin je la Martina Vespero. *)Mortens Dag, 11. november, fejrer Martin af Tours der blev biskop i år 371 i Gallien, Frankrig. Det siges han gemte sig i en gåsesti, fordi han ikke ønskede at blive biskop. Men gæssene røbede ham og derfor skal de straffes ved at man spiser dem Mortensaften. *)Martin's Day, the 11th of November is a holiday to commemorate Martin of Tours, who became bishop in Gallia in France in the year 371. According to legend, he hid in a goose sty because he did not want to become a bishop. But the geese gave him away and therefore they are punished and eaten every year on Martin´s Day.
Rimarkoj:
 Fabelo el la jaro 1861.
Rerakonto: Bent Jensenius.
Ilustraĵoj: Helen Claesson.